SagLık BiLgisiKadin SagLıkLarı, Cinsel HastaLıkLar,

Bulaşıcı hastalıkların sebepleri nedir ve bunların her birinden örnekler ?
a. Bakteriler (tifo, zatürree vb.).
b. Protozoa (amipli dizanteri, sıtma).
c. Rickettsia (tifüs, rocky mountain lekeli nöbet).
d. Virüs (enflüanza, çiçek hastalığı, kızamık).
e. Mantarlar (dezidroz, blastomikoz).

Bakteri ile virüs arasındaki fark nedir ?
Bakteriler normal bir mikroskop altında görülebilir. Virüsler ise, çok ufak olduklarından, ancak çok kudretli olan bir elektron mikroskopu altında görülebilmektedirler. Bakteriler çok ince delikli filtreden büyükleri nedeniyle geçemezken, virüsler bunlardan kolaylıkla geçebillcek kadar küçüktürler.

Bakteriler ve virüsler, gelişme ve çoğalmaları için canlı hücrelere ihtiyaç duyarlar mı ?
Bakterilerin buna ihtiyaçları yoktur. Onlar canlı olmayan maddelerle büyüyüp üreyebilmektedirler. Virüsler ise ancak canlı doku hücrelerinde gelişip üreyebilirler. Bu hücreler hayvan veya insan
hücreleri olabilir. Yeni doku kültür teknikleri sayesinde birçok yeni virüs tesbit edilmiştir ve bunların bazılarının, bugün artık belli olan hastalıkları geliştirmekte oldukları bilinmektedir.

Virüs hastalıkları nasıl yayılır ?
Temesla, havada virüsün damla halinde kalmasıyla ve sivrisinek, bit, tahtakurusu vb. gibi taşıyıcıların aracılığıyla.

Bakteri ve virüsler antibiyotik ve başka kimyasal ilâçlara karşı aynı tepkiyi gösterirler mi ?
Hayır. Birçok bakteri antibiyotik ve kemoterapik ilâçlar (penisilin, Mycin grubu, sulfa grubu vb.) ilâçlarla ölür veya etkisiz kalırken, virüslere bu gibi ilâçlar tesir etmemektedir.

Bir virüs hastalığına yakalanan kişideki virüs, o hastayı aynı hastalığının tekerrürüne karşı korur mu ?
Her zaman değil. Birçok hallerde; çiçek hastalığı, kızamık, çocuk felci ve benzeri hastalıklara yakalanan bir hasta ikinci kez bu hastalığa tutulmaz. Fakat, soğuk alma, enflüenza vb. hastalıklardaki virüs koruyucu değildir ve aynı hastalık defalarca tekerrür edebilir.

Virüs hastalıklarına karşı bağışıklık nasıl temin edilebilir ?
Ölmüş veya zayıflamış virüslerden geliştirilen aşıların kullanılmasıyla. Örneğin çocuk felci ve enflüenza aşıları. Kızamık aşıları (hem canlı ve hem de zayıflatılmış virüslerden geliştirilmiş) ve kızamıkçık ve kabakulak için geliştirilmiş aşılar günümüzde genel olarak kabul edilmiş ve kullanılmaya başlanmıştır.

Normal soğuk algınlığına karşı tesirli bir aşı var mıdır ?
Henüz yoktur. Ancak bu yolda çalışmalara devam edilmektedir ve ileride böyle bir aşının bulunacağı kuvvetle umulmaktadır.

Tifo nedir ve bu hastalığa nasıl yakalanılır ?
Tifo, tifo basillerinin meydana getirdiği genel bir hastalıktır. Mikroplanmış gıda maddelerinden, süt ve sudan bulaşır (genellikle bulaşık pisliği veya suların bulaşmasıyla). Sinekler yoluyla de yayılabilmekte olan bu hastalık, aynı zamanda enfekte olan bir maddeyle yapılacak temasla da bulaşabilmektedir.

«Tifo taşıyıcısı (portör)» ne demektir ?
«Tifo taşıyıcısı» bu hastalığı bir kez çeken, tamamen iyileşmiş olan, fakat canlı mikropları vücudunda taşımaya devam eden kişidir. Bu gibi bir taşıyıcı, özellikle gıda maddeleri ile ilgili bir meslektense, hastalığın toplumda büyük ölçüde yayılmasına neden olabilecektir.

Tifonun yayılmasını önlemek için başvurulacak metotlar nelerdir ?
İçilecek ve kullanılacak suların temizlenmesi ve sütlerin pastörize edilmesi gerekli tedbirlerdir. «Tifo taşıyıcıları» teşhis edildikten sonra başkalarının yiyecekleri maddelerden uzak tutulmalıdır. Tifo vakalarının erken teşhis edilmesi ve hastanın öteki insanlardan tecrit edilmesi gereklidir. Tifoya yakalanan hastanın bütün giysileri, eşyaları ve dışkıları sterilize edilmeli ve bu hastanın başkaları ile teması önlenmelidir.

Tifoyu önleyen aşılar tesirli midir ?
Evet. Bağışıklığı artırmak için yapılan ek aşılar eğer her üç veya dört yılda bir yapılırsa hastalığa karşı bağışıklığı artırmaktır. Tifo aşıları aşağıda gösterilen hallerde yapılmalıdır:
a. Su temizliği şüpheli olan ve tifo vakaları olduğu bilinen bir ülkeye seyahat ederken,
b. Tifo salgınlarında.
c. Bu hastalığa yakalanmış bir kişi ile temas edilmişse.

Tifo hastalığında kesin teşhis nasıl elde edilir ?
Hastalığın ikinci haftasında pozitif (müspet) belirtiler gösteren özel bir kan muayenesi usulü vardır. Bunun adı Gruber-VVidal testidir. Ayrıca, genellikle hastalığın ilk haftasında hastanın kan, idrar veya dışkısından laboratuarda geliştirilen bir mikroptan hastalık teşhis edilebilinmektedir.

Tifoda mikropların gelişmesi devri (incubation perios) nin süresi ne kadardır ?
Genellikle dört ilâ altı hafta.

«Pembe noktalar» neyi ifade eder ?
Bunlar deride, genellikle göğüste ve karında meydana gelen küçücük kırmızımtırak noktalardır. Bunlar çoğunlukla hastalığın yedinci ve onuncu günleri arasında belirir.

Tifonun ciddî komplikasyonları olabilir mi ?
Evet, En ciddî iki komplikasyon bağırsaklarda kopma ve bağırsaklarda kanama olmasıdır. Ancak, bunlar çok kez meydana gelmez.

Tifo hastası ne kadar süre sonra yataktan çıkabilir ?
Ateşi normale düştükten bir hafta sonra yatakta oturur vaziyete getirilebilinir. Bundan üç dört gün sonra da yataktan çıkabilir.

Bir tifo hastasının iyileştiği nasıl anlaşılır ?
Devamlı olarak yapılan dışkı tahlilleri ve kültürleri tifo mikrobunu göstermeyinceye kadar ve tam bir «menfi» (negatif) rapor alınınca. Bu tür tahliller hastanın «tifo taşıyıcısı» olmadığını da tespit edecektir.

Günümüzde tifo nasıl tedavi edilir ?
a. Yatakta istirahat.
b. Gereken besinin alınmasını temin için alınacak ilâçlar.
c. Çabuk bir tedaviyi geliştireceğini göstermiş olan yeni tür antibiyotiklerin alınması.

Sıtma nedir ?
Dört tip parazitten biriyle gelen bulaşıcı bir hastalıktır. Mikrobu taşıyan bir sivrisineğin ısırmasıyla veya sıtmalı birinden kan nakli yapılmasıyla gelmektedir.

Sıtmanın teşhisi nasıl yapılır ?
Hastanın kan hücrelerinde bir sıtma parazitinin bulunmasıyla. Sıtmalı bir bölgede bulunmuş olan kişide periyodik titremeler ve ateş yükselmesi görüldüğü zamanlar bu hastalıktan şüphe edilmelidir.

Sıtmayı önleyici bir aşı var mıdır ?
Hayır.

Bu hastalık nasıl önlenebilir ?
Sivrisineklerin üremesi için yararlı yerleri ortadan kaldırılması veya kontrol altına alınmasıyla. Mikroplu sivrisineklerin bulunduğu bilinen yerlerde cibinlik, kapı ve pencerelerde sinek teli kullanılmasıyla. Bu şekilde hastalığı getirebilecek sivrisineğe karşı korunulmuş olunacaktır.

Sıtmanın etkili tedavi yolu var mıdır ?
Evet. Vakaların büyük çoğunluğu atabrin veya klorokin (chloro-quine) gibi ilâçlarla tedavi edilebilmektedir. Bunlar şimdi eskiden kullanılmakta olan kininin yerini almışlardır. Son yıllarda bu ilâçların da tesir göstermediği bir sıtma paraziti görülmüştür. Bu yüzden yeni tür ilâçların bulunması için bilimsel araştırmalar aralıksız devam etmektedir.

Sıtma tam olarak tedavi edilmediği takdirde uzun süre tekrarlama eğilimleri gösterebilir mi ?
Geçmiş yıllarda, sıtmalılar yıllar boyunca arada sırada sıtma nöbetlerine yakalanırlardı.

Tularemî nedir ve nasıl bulaşır ?
Bir basil ile bulaşarak gelen akut bir hastalık olup belirtileri deride yara veya ülserlerin meydana gelmesidir. Hastalık tifo nöbetine benzerliği olan yüksek ateşle gelmektedir. Yabanî hayvanlarda özellikle tavşanlarda görülen bir hastalıktır. Kan emen haşereler tarafından etrafa bulaşmaktadır. Son on yıl içerisinde bu hastalığa tetanostan fazla rastlanmıştır.

İnsanlar bu hastalığa nasıl yakalanır ?
Bu hastalık genellikle avcılarda, tavşan derisi veya başka hayvan derileri yüzen kasaplarda, mikroplanmış tavşanlara elleyen ya da . besleyen çiftçi ve laboratuvar işçilerinde rastlanmaktadır.

Tularemi nasıl önlenebilir ?
Yabanî tavşan veya başka kemirgen hayvanlara ellerken çok dikkatli olmakla. Bu hayvanların kürklerinden kenelerin ayıklanmasına önem verilmeli ve keneler tarafından ısırılmamak için gerekli giysiler kullanılmalı. Yenecek olan herhangi bir av etinin adamakıllı kaynatılması da gereklidir.

Tularemiye karşı tesirli bir aşı var mıdır ?
Evet, ancak tesirli olabilmesi için temastan en az üç hafta önce yapılması gerekmektedir. Avcılar, kasaplar, çiftçiler ve laboratuvar işçileri, bu gibi hayvanlarla temasları olanlar bu önleyici aşıyı yaptırmaları gerekmektedir.

Tularemi nasıl tedavi edilir ?
Streptomisin genellikle hastalığı süratle geçirir.

Bruselloz yalnız insanlarda rastlanan bir hastalık mıdır ?
Hayır. Hayvanları etkiler, özellikle büyükbaş hayvanları, domuzlan ve keçileri. Brusella olarak adlandırılan bir mikropla gelir. İnsanlara bu hastalanmış hayvanların sütüyle, bu hayvanlarla ve bunların dışkılarına temasla gelir.

Bruselloz insandan insana bulaşır mı ?
Hayır.

Bruselloza yakalanma ihtimalleri olanlar kimlerdir ?
Bu hastalığa genellikle veterinerlerde, et ambalajcılarında, kasaplarda, süt hayvanı yetiştiricilerinde ve büyükbaş hayvan besleyenlerde rastlanmaktadır.

Brusellezun belirtileri nelerdir ?
Yüksek ateş, titreme, vücut rahatsızlıkları ve sancıları, çok fazla terleme ve kilo kaybı. Ateş genellikle gelip gidicidir ve arada uzun süre normal ateş olmaktadır. Bu belirtiler bir yıl veya daha uzun süreler devam edebilir. Bruselloz kronik olur ve tedavi edilmezse bu belirtiler daha birçok yıl devam edebilir.

Bu hastalığın akut bir türü var mıdır ?
Evet. Bu tür iki veya üç hafta süreli olur ve tifo, sıtma veya veremle karıştırılmamalıdır.

İnsanda bruselloz nasıl önlenebilir ?
Sütün pastörize edilmesiyle. Ayrıca etle uğraşmak zorunda olan kişilerin eldiven giymeleri gereklidir. Bu gibi kişilerde bütün deri yara ve bereleri derhal tedavi edilmelidir. Hasta olduğu teşhis edilen hayvanlar hemen ayrılmalıdır.

Veba nedir ?
Eski zamanlarda ve Ortaçağ’da, Avrupa’da ve Asya’da feci salgınlar halinde gelmiş olan çok vahim bir hastalıktır. O zamanlarda bu hastalık «Kara Ölüm» olarak tanınmaktaydı. Son büyük veba salgını 1900′de Hindistan’da olmuştu.

Veba günümüzde yaygın bir hastalık mıdır ?
Hayır. Vebanın ortadan kaldırılması için girişilen geniş çaptaki mücadelelerden sonra büyük salgınlara rastlanmamıştır.

Veba nasıl bulaşır ?
Vebayı getiren bakteriler fareler üzerindeki pirelerde bulunur. Bu hastalığı insanlara bu pireler bulaştırmaktadırlar.

Veba nasıl önlenir ?
Fareleri ortadan kaldırmakla.

Vebanın belirtileri nedir ?
Nöbet, ciddî titremeler, kusmak, büyük ölçüde susamak, sabahları gelen ishal, deride kan lekeleri ve lenf bezlerinin büyümeleri.

Hıyarcıklı vebası nedir ?
Bu ciğerlere tesir eden bir veba türüdür. Bu hastalık «droplet» enfeksiyonu ile insandan insana geçebilir.

Veba ciddî bir hastalık mıdır ?
Evet. Geçmiş yıllarda en öldürücü hastalıklardan biriydi. Ancak günümüzde geliştirilen streptomisin ve sulfa ilaçlarıyla eskiden % 90 oranında olan öldürücü tesiri % 20′ye indirilmiştir.

Cüzzam neden ileri gelir ?
Hansen basili diye adlandırılmış olan bir mikroptan ileri gelir.

Cüzzam çok bulaşıcı mıdır ?
Hayır. Cüzzam çok az bulaşıcı bir hastalıktır ve nasıl bulaştığı da kesin olarak bilinmemektedir.

Cüzzamın belirtileri nelerdir ?
Deri kalmlaşabilir ve deride yumrulara rastlanılabilinir. Saçların dökülmesi, kemiklerde ve eklemlerde meydana gelen şekil bozuklukları sinirlere tesirinden vücudun bazı yerlerinde his eksikliği, cüzzamın belirtileri arasında gelmektedir.

Cüzzamdan iyileşme imkânları var mıdır ?
Bu hastalığın cinsine ve ilerleme oranına bağlıdır. Bazı hallerde bir kısım tahribat olduktan sonra belirtiler kendiliklerinden kaybolur ve sonradan yeniden kendilerini gösterirler. Bazı hallerde hastalık yirmi yıl ve bazen de daha uzun süre devam eder.

Cüzzamı tesirli şekilde tedavi etmek yolları var mıdır ?
Evet. Birçok sulfone ilâçlarıyle çok iyi sonuçlar elde edilmiştir. Tedavi özel hastanelerde ve kesimlerde yapılmaktadır. Günümüzde çabuk teşhis ve iyi plânlanmış tedavi yöntemleriyle cüzzamın tahribatının durdurulması ve tedavi edilmesi şansları yüksektir.

Enfeksiyöz mononükleoz nedir ?
Muhtemelen bir virüsten ileri gelen bir enfeksiyon hastalığıdır. Çok kez çocuklarda, erginliğe varanlarda, okullarda, kollejlerde ve başka topluluklarda meydana gelen hafif epidemik bir hastalık halinde de görülebilinir.

Bu hastalık nasıl bulaşmaktadır ?
Muhtemelen havadan gelen bir damlacık enfeksiyonudur.

Enfeksiyöz mononükleozun gelişme süresi ne kadardır ?
Beş günle iki hafta bir süre içerisinde gelişebilir.

Enfeksiyöz mononükleozun belirtileri nelerdir ?
Ateş, baş ağrısı, vücudun çeşitli kesimlerinde rahatsızlıklar ve ağrılar, boyunda, belde ve koltuk altlarındaki lenf bezlerinin şişmeleri. Dalak büyür ve kalp hücrelerinde bazı değişiklikler meydana gelir.

Hastalık kesin olarak nasıl teşhis edilir ?
Bazı özel kan tahlillerinin yapılmasıyla.

Bu hastalığın olağan gidişi nedir ?
Kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır ve nadiren görülen birkaç istisnalar dışında bir ile üç hafta arasında iyileşir. Bazı vakalar aylarca da sürebilir.

Enfeksiyöz mononükleoz hastalığının komplikasyonları nedir ?
Komplikasyonları çok sayıda olmamakla beraber, ciddî olabilir. Bunlar arasında şunlar vardır:
a. Boğaz enfeksiyonu.
b. Ciğerin etkilenmesi, sarılık ve kara sarılıkla.
c. Dalak yırtılması.
d. Sinir sisteminin etkilenmesi ve menenjit veya ansefalit (beyin iltihabı) meydana gelmesi. Bu vakalar çok nadirdir.

Bu hastalığı kesin olarak teşhis eden kan testi hangisidir ?
«Heterophile agglutination» testi.

Enfeksiyöz mononükleozun belirli bir tedavisi var mıdır ?
Hayır. Antibiyotikler tâli bakteri enfeksiyonların önlemek için kullanılmıştır; fakat hastalığın tedavisi için belli bir usul bilinmemektedir. Ateş olduğu müddetçe yatakta istirahat çok önemlidir ve ateş geçtikten birkaç gün daha hasta yataktan çıkmamalıdır. Eğer karaciğer etkilenmişse bu yatakta kalma süresi daha da uzatılmalıdır. Bu hastalık için bilinen bir tedavi yoksa da yaklaşık bütün vakaların kendiliklerinden iyileşmekte oldukları hatırlanmalıdır.

Enfeksiyöz mononükleoz öpüşmeyle bir insandan başkasına bulaşır mı ?
Bunun öyle olduğu ve genellikle gençlerde meydana geldiği sanılmaktadır.

Eğer birisinde bu hastalık varsa ve haftalarca bazen de aylarca inatla devam etmekteyse bu hastanın yatakta tutulması ve başkalarından tecrit edilmesi gerekir mi ?
Hayır. Böyle bir kişi, ateşi düştükten sonra okuluna veya işine dönebilir. Ancak, hastalığı başkasına bulaştırabileceği için bu kimse başkalarıyla yakın temaslardan kaçınmalıdır.